Ryzyko zakażenia powinno być głównym kryterium wyboru metody eliminowania drobnoustrojów

W jaki sposób zorganizować proces mycia i dezynfekcji w ZOZ-e? Jak dobrać najlepszą metodę eliminowania zanieczyszczeń mogących powodować zakażenie?

Głównym kryterium wyboru metody eliminowania drobnoustrojów powinno być ryzyko zakażenia, jakie stanowią dla pacjenta określone powierzchnie i przedmioty w placówkach służby zdrowia. W tym celu najczęściej stosuje się dezynfekcję chemiczną. Trzeba podkreślić, że we właściwie przeprowadzonym procesie mycia można usunąć nawet do 80% drobnoustrojów.

Mimo że powierzchnie zwykle nie są bezpośrednio związane z wystąpieniem zakażenia u pacjentów i personelu, utrzymanie czystego środowiska i ograniczenie ilości drobnoustrojów jest podstawowym wymaganiem higienicznym w zakładzie opieki zdrowotnej. Właściwe mycie i dezynfekcja powierzchni redukują ich potencjalną rolę w wystąpieniu zakażeń, zwłaszcza w szpitalach.

Ocena ryzyka

Zanieczyszczenie krwią, płynami ustrojowymi itp. stanowi zagrożenie wprowadzenia do środowiska dużej ilości drobnoustrojów chorobotwórczych, które mogą spowodować zakażenie i się rozmnażać (bakterie, grzyby). Dlatego podczas dokonywania oceny ryzyka w przenoszeniu zakażeń menedżer ZOZ powinien wziąć pod uwagę kilka czynników m.in.:

• obecność drobnoustrojów chorobotwórczych na powierzchniach,
• ich zdolność do przeżywania w środowisku,
• prawdopodobieństwo przeniesienia drobnoustrojów.

Warto podkreślić, że zagrożenie stanowią głównie miejsca dotykane przez pacjentów lub personel wykonujący zabiegi lecznicze bądź pielęgnacyjne, gdyż przeniesienie drobnoustrojów następuje głównie poprzez kontakt rąk z powierzchnią.

Obowiązki menedżera

Menedżerowie zakładów opieki zdrowotnej są zobowiązani do podejmowania działań zapobiegających szerzeniu się zakażeń i chorób zakaźnych, polegających przede wszystkim na opracowaniu, wdrożeniu i nadzorze nad procedurami zapobiegającymi zakażeniom i chorobom zakaźnym związanym z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, w tym dekontaminacji skóry, błon śluzowych lub innych tkanek, wyrobów medycznych oraz powierzchni pomieszczeń i urządzeń (art. 11 ust. 1 i ust. 2 pkt 3a i 3b ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi).

Jak dezynfekować

Menedżer zakładu opieki zdrowotnej powinien prowadzić racjonalną politykę dezynfekcyjną, m.in. stosować nowoczesne metody sprzątania bezpieczne dla personelu i pacjentów.

Dezynfekcja chemiczna polega na zastosowaniu jako czynnika aktywnego chemicznego preparatu dezynfekcyjnego. Dezynfekcja fizyczna to redukcja czynników biologicznych przez użycie czynnika fizycznego, tj. temperatury, pary wodnej, ciśnienia czy promieniowania UV. Wyróżniamy dezynfekcję niskiego, średniego i wysokiego stopnia.

Obniżanie ilości mikroorganizmów na narzędziach, przedmiotach czy powierzchniach podczas dezynfekcji może być prowadzone metodami manualnymi lub przy użyciu urządzeń. Dezynfekcja manualna jest prowadzona poprzez ręczne zmywanie, przecieranie, spryskiwanie, zanurzanie i wypełnianie płynem dezynfekcyjnym itp., natomiast dezynfekcja maszynowa wykonywana jest poprzez użycie urządzeń, takich jak myjnie-dezynfektory, komory dezynfekcyjne i inne.

Niezmiernie ważną procedurą stosowaną podczas świadczenia usług medycznych jest dezynfekcja rąk, którą należy wykonywać przed kontaktem i po każdym kontakcie z pacjentem, przy użyciu preparatu alkoholowego. W tym przypadku wskazane jest opracowanie odpowiednich procedur postępowania w ZOZ-ach.

Strefy czystości

W placówkach służby zdrowia, zwłaszcza w szpitalach, można wyróżnić cztery strefy czystości:

• strefa czystości ciągłej,
• strefa czystości ogólnej,
• strefa czystości zmiennej,
• strefa ciągłego skażenia.

Ze względu na częstość kontaktu powierzchni z pacjentem został również określony inny podział stref, tzn.:

• strefa bezdotykowa – wszystkie powierzchnie niemające bezpośredniego, tj. za pośrednictwem rąk personelu, pacjentów, odwiedzających oraz sprzętu medycznego, kontaktu z pacjentem (podłogi, ściany, okna),
• strefa dotykowa – wszystkie powierzchnie, z którymi pacjent, personel i odwiedzający kontaktują się często, ale które nie zostały skażone wydalinami, wydzielinami pochodzenia ludzkiego (klamki, uchwyty, kontakty, słuchawki telefoniczne, ramy łóżek, poręcze krzeseł, blaty robocze, strefa wokół umywalki, zewnętrzne powierzchnie sprzętu medycznego, np. respiratory, inhalatory, kardiomonitory).

Do strefy czystości ciągłej w szpitalach zalicza się magazyny materiałów sterylnych oraz magazyn zasobów czystych (apteka, oddział, pralnia). Strefa ta powinna być wolna od fl ory patogennej. W tym przypadku stosuje się mycie oraz dezynfekcję niskiego stopnia, tzn. przy zastosowaniu preparatów o działaniu bakteriobójczym, grzybobójczym i wirusobójczym – wirusy osłonkowe (HBV, HCV, HIV).

Strefę czystości ogólnej można podzielić na:

• strefę pozbawioną ryzyka – korytarze wewnętrzne, windy, klatki schodowe, biura, sale wykładowe, szatnie, kuchnia, dyżurki lekarskie, dyżurki pielęgniarskie,
• strefę niskiego ryzyka – ogólne sale chorych, gabinety diagnostyki nieinwazyjnej, np. Rtg, USG.

Wyróżnia się tu strefę dotykową, w której stosuje się mycie i dezynfekcję niskiego stopnia (B, F, V – osłonkowe) oraz strefę bezdotykową – mycie profesjonalnym detergentem.

Strefa czystości zmiennej jest strefą wysokiego ryzyka. Zalicza się do niej blok operacyjny, trakt porodowy, gabinety zabiegowe, gabinety diagnostyki inwazyjnej, sale intensywnej terapii, oddziały intensywnej opieki medycznej, szpitalne oddziały ratunkowe, sale chorych o obniżonej odporności, izolatki, pomieszczenia laboratoryjne (ogólne). W strefi e dotykowej w celu utrzymania odpowiedniej czystości należy stosować mycie i dezynfekcję średniego stopnia – B, F, V, wirusy osłonkowe i nieosłonkowe, Tbc. Strefę bezdotykową należy myć i prowadzić dezynfekcję niskiego stopnia – B, F, V – osłonkowe.

Do strefy ciągłego skażenia, czyli bardzo wysokiego ryzyka, należy zaliczyć toalety i łazienki, brudowniki, składziki brudnej bielizny, składy odpadów, pomieszczenia pro mortem i patomorfologii, pomieszczenia laboratoryjne (mikrobiologia). W strefi e tej wykonuje się dezynfekcję średniego stopnia oraz mycie. W tym przypadki stosuje się preparaty B, F, V – wirusy osłonkowe i nieosłonkowe, Tbc.

Podstawa prawna:

• art. 11 ust. 1 i ust. 2 pkt 3a i 3b ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi – Dz.U. nr 234, poz. 1570.

Danuta Gieracka-Pażucha
inspektor Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie