Czy stworzenie stacji dezynfekcji łóżek w zakładzie opieki zdrowotnej jest konieczne?

Bezpieczeństwo pacjentów wymaga dużej skuteczności prowadzenia procesów czyszczenia i dezynfekcji. Mimo usunięcia z przepisów obowiązku posiadania stacji dezynfekcji łóżek w ZOZ, centralne dezynfektornie są niezbędne w każdym szpitalu, a szczególnie w tych, które mają oddziały leczące chorych z zaburzoną odpornością i zakaźnych.

Prawny wymóg organizacji stacji dezynfekcji łóżek pojawił się w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 21 września 1992 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej (dalej: rozporządzenie Ministra Zdrowia), a następnie został powtórzony w nowelizacji rozporządzenia z 22 czerwca 2005 r. Kolejna nowelizacja tego rozporządzenia z 2006 r. nie zawiera już zapisu dotyczącego stacji dezynfekcji łóżek, jednak nie zwalnia to ZOZ z konieczności prowadzenia procesów czyszczenia i dezynfekcji oraz kontroli ich jakości.

Poziomy dekontaminacji Dekontaminacja w placówkach ochrony zdrowia jest prowadzona na kilku poziomach: sanityzacji, dezynfekcji i sterylizacji. Poziom dekontaminacji zależy od ryzyka zakażenia związanego z używaniem wyposażenia, narzędzi, kontaktu pacjenta z otoczeniem. Wyposażenie znajdujące się blisko pacjenta musi być czyste, wolne od drobnoustrojów patogennych, a liczba mikroorganizmów powinna być na poziomie bezpiecznym, czyli nie stwarzającym ryzyka choroby.
Środowisko szpitalne, w tym także aparatura medyczna do diagnostyki i leczenia pacjentów, stoły zabiegowe, wyposażenie sal chorych, wózki do przewożenia chorych, podlegają silnej kontaminacji.
Czyszczenie i dezynfekcja powinna być przeprowadzona w miejscu pozwalającym na perfekcyjne wykonanie procedur, z możliwością ich kontroli.

Czyszczenie i dezynfekowanie wyposażenia sal chorych, sal operacyjnych, gabinetów zabiegowych

Projekty nowoczesnych bloków operacyjnych zawierają pomieszczenia w strefie brudnej bloku przystosowane do dekontaminacji wyposażenia sal. Stoły operacyjne, aparatura anestezjologiczna i inny sprzęt są wyposażone w kółka lub rolki umożliwiające przewożenie do strefy brudnej, gdzie są czyszczone i dezynfekowane.
Czyste wyposażenie jest przechowywane w strefie czystej, skąd trafia do sal operacyjnych. W tym czasie sale operacyjne mogą być sprzątnięte o wiele dokładniej niż wtedy, gdy znajduje się w nich sprzęt. Część bloku przeznaczona do czyszczenia, dezynfekcji i przechowywania sprzętu jest lokalną dezynfektornią.

WAŻNE:

Potrzeba dekontaminacji wyposażenia dotyczy całej placówki. Tworzenie komórek lokalnych przy oddziałach wymaga znacznej powierzchni i odpowiedniego wyposażenia. Dlatego łatwiej jest wygospodarować jedną przestrzeń dla całego ZOZ, z zastrzeżeniem, że blok operacyjny ma wydzieloną własną strefę dezynfekcji sprzętu.

Zadania, które powinny być wykonywane w stacji dezynfekcji łóżek

Stacja dezynfekcji łóżek nazywana jest częściej centralną dezynfektornią. Jest to miejsce, gdzie można dokładnie umyć i zdezynfekować łóżka, materace gąbkowe i przeciw odleżynowe, wózki do przewożenia pacjentów, miski do mycia, szafki przyłóżkowe, zabawki, sprzęt rehabilitacyjny, a także zdezynfekować pościel, koce poduszki oraz wiele innych przedmiotów.

PRZYKŁAD 1

Pomieszczenia w placówce w K. są podzielone na dwie strefy: brudną i czystą. W strefie brudnej przyjmowane są brudne sprzęty szpitalne, z łóżek zdejmowana jest pościel i przekazywana do pralni, przygotowywane są materace, koce i poduszki do dezynfekcji komorowe, łóżka i inne wyposażenie myte i dezynfekowane maszynowo.
Strefa czysta przeznaczona jest do wyładunku materiałów z urządzeń dezynfekcyjnych, kontroli stanu technicznego, przechowywania zapasowych sprzętów oraz kompletowanie i wysyłka na oddziały.

Wyposażenie centralnej dezynfektorni

Centralna dezynfektornia powinna być wyposażona w myjnie dezynfekcyjne przystosowane do mycia łóżek, wózków, szafek, pojemników i innych przedmiotów oraz komory dezynfekcyjnej. Do dekontaminacji niektórych przedmiotów niezbędne są urządzenia ręczne z funkcją czyszczenia wodą pod ciśnieniem i dezynfekcji parą bieżącą.
W centralnej dezynfektorni mogą być utworzone stanowiska do dekontaminacji skomplikowanej aparatury, np. respiratorów i inkubatorów.
Personel musi być przeszkolony nie tylko w zakresie procesów czyszczenia i dezynfekcji, ale powinien także znać techniczną stronę urządzeń, umieć rozmontować, aby stworzyć dostęp do ukrytych brudnych powierzchni, a po dezynfekcji – sprawdzić stan techniczny.

Wady i zalety centralnej dezynfektorni

Dużym atutem centralnego czyszczenia i dezynfekcji wyposażenia jest możliwość standaryzacji procedur, bieżące monitorowanie oraz odciążenie personelu oddziałów z czynności nie związanych z leczeniem i pielęgnacją pacjentów. Maszyny myjące, komory dezynfekcyjne, a ostatnio także urządzenia do niskotemperaturowej dezynfekcji i sterylizacji parami nadtlenku wodoru umożliwiają zabicie drobnoustrojów zagrażających pacjentom.
Sprzęty wymagające czyszczenia trzeba jednak przetransportować z oddziałów do centralnej dezynfektorni. Jest to możliwe w placówkach mających oddzielne windy do transportu materiałów brudnych i czystych. Transport urządzeń zawierających części elektryczne i elektroniczne musi być wykonany przez wyszkolony personel, aby nie doszło do ich uszkodzenia.

Zastąpienie dekontaminacji w centralnej dezynfektorni czyszczeniem i dezynfekcją w oddziałach

Centralna dezynfektornia znajduje się tylko w niewielu placówkach. Większość ZOZ nie ma także pomieszczeń w oddziałach przeznaczonych do dekontaminacji wyposażenia.

PRZYKŁAD 2

Łóżka, szafki, stoliki w placówce w P. czyszczone są w salach chorych w obecności innych pacjentów. Z konieczności, zamiast maszyny, używa się wilgotnej ścierki. Myje się tylko części najbardziej widoczne - poręcze łóżek, gładkie elementy ramy. Spężyny, kółka, mechanizmy regulujące ułożenie pacjenta prawie nigdy nie są czyszczone. Trudno jest je także dezynfekować, gdyż przecieranie nie może być stosowane ze względu na konstrukcję. Najczęściej spryskuje się je aerozolem dezynfekcyjnym, ale metoda ta nie jest stosowana w obecności pacjentów, ponieważ może wywołać działania niepożądane. Skuteczność takiej dezynfekcji zależy od dokładności pokrycia powierzchni środkiem dezynfekującym, co w przypadku sprężyn, kółek, kabli jest niemożliwe do uzyskania w sali chorych.

Czyszczenie koców i poduszek W ZOZ funkcjonowały komory do dezynfekcji materaców koców poduszek oraz zainfekowanej odzieży pacjentów. Po wprowadzeniu pokrowców na materace z  materiałów powlekanych lateksem, zastąpiono dezynfekcję komorową przecieraniem środkiem dezynfekcyjnym na łóżku. Pokrowce są porowate i drobnoustroje penetrują przez nie do gąbki materaca. Efektywność dezynfekcji przez przecieranie jest niska, gdyż nie likwiduje rezerwuaru w gąbce i porach powleczenia.

WAŻNE:

Koce i poduszki powinny polegać praniu z dezynfekcją termiczną, ale rzadko w szpitalach używa się wyrobów wykonanych z materiałów odpornych na pranie w temperaturze 95ºC.

Elżbieta Kutrowska
kierownik Zakładu Sterylizacji SPZOZ Szpitala Specjalistycznego św. Wojciecha w Gdańsku

Podstawa prawna

• rozporządzenie Ministra Zdrowia z 10 listopada 2006 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej - Dz.U. nr 213, poz. 1568 ze zm.