Zapisz się na bezpłatny e-biuletyn
Porady i aktualności z zakresu zarządzania placówką medyczną.
Zapisz się na bezpłatny e-biuletyn, a e-book pt. "VAT w ochronie zdrowia" otrzymasz gratis!
Nowości wydawnicze
Oficjalny partner serwisu
Stowarzyszenie Menedżerów Opieki Zdrowotnej
Zawieranie umów cywilnoprawnych
Jak efektywnie zatrudniać personel medyczny
Jednym z narzędzi poprawy efektywności funkcjonowania placówki jest zawieranie umów cywilnoprawnych z pracownikami medycznymi. Taka forma zatrudnienia lepiej wpasowuje się w proces medyczny, daje m.in. większą swobodę zarówno dyrektorowi placówki, jak i profesjonaliście medycznemu (np. pozwala na udzielanie świadczeń w kilku miejscach, w różnych godzinach).
Pracownicy w zakładach opieki zdrowotnej stanowią jeden z kluczowych elementów procesu udzielania świadczenia zdrowotnego. Jest on ograniczony wieloma przepisami, które skutkują m.in. tym, że leczeniem mogą zajmować się wyłącznie lekarze (art. 2 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty), a w tej grupie zawodowej tylko lekarze określonej specjalności są uprawnieni do leczenia konkretnych schorzeń, pracy w poradniach czy oddziałach szpitalnych (tzw. rozporządzenia koszykowe do ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych). Uprawnienia udzielania świadczeń leczniczych mają także przedstawiciele innych zawodów medycznych, np. pielęgniarki i położne.
Praktyka 1
Dopasowanie liczby lekarzy do zakresów świadczeń udzielanych przez ZOZ pomaga zdobyć kontrakt z NFZ
Żeby zakład opieki zdrowotnej mógł wykonywać świadczenia zdrowotne, zwłaszcza finansowane ze środków publicznych, musi zatrudniać odpowiednią liczbę lekarzy i pielęgniarek, którzy będą prowadzić diagnostykę i terapię chorych. Zarządzający placówkami medycznymi muszą mieć świadomość, na jakie zakresy świadczeń zamierzają podpisać kontrakty, po to by zapewnić odpowiednią liczbę specjalistów określonego rodzaju oraz personelu medycznego, pracujących w oczekiwanym czasie.
Ważne
Narodowy Fundusz Zdrowia dokładnie weryfikuje tę część oferty, aby nie dopuścić do sytuacji, że lekarz zatrudniony przez świadczeniodawcę, pracuje w tym samym czasie w innym miejscu, które również jest finansowane przez Fundusz.
Narodowy Fundusz Zdrowia jako instytucja zawierająca w imieniu pacjentów umowy ze świadczeniodawcami na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej nie reguluje trybu, w jakim zawierane są umowy między lekarzami a placówkami medycznymi. Nie ma więc znaczenia czy stosunek prawny, który łączy profesjonalistę medycznego (lekarza, pielęgniarkę, ratownika, diagnostę) z zakładem opieki zdrowotnej opiera się na kodeksie pracy czy kodeksie cywilnym. To od uwarunkowań lokalnego rynku pracy, oczekiwań obu stron i warunków, na jakich zgodzą się ze sobą współpracować zależy, czy zawarta zostanie umowa o pracę czy umowa cywilnoprawna.
Praktyka 2
Podział czasu pracy pracownika etatowego między różne czynności zwiększa jego efektywność
Umowa o pracę stanowi główny sposób zatrudniania pracowników medycznych (jedyny dopuszczalny np. w jednostkach badawczo rozwojowych – instytutach).
Kodeks pracy regulujący kwestie tego rodzaju zatrudnienia nakłada wiele wymagań zarówno na pracodawcę, jak i na pracownika, takich jak np. dyscyplina pracy, wykonywanie czynności pod nadzorem i na polecenie pracodawcy, stawanie w określonych okolicznościach do dyspozycji pracodawcy w czasie urlopu, dbanie o powierzony majątek, w tym także finansowy, respektowanie praw pracowniczych, związkowych, dni wolnych od pracy. Obok tego daje również prawa, m.in. prawo do płatnego urlopu czy bezpiecznego i higienicznego miejsca pracy.
Przykład 1
Do obowiązków pracownika medycznego w ZOZ należą nie tylko prowadzenie diagnostyki i terapii pacjentów, bezpośrednie udzielania świadczeń medycznych, ale także prowadzenie dokumentacji medycznej, przygotowanie do zabiegów medycznych, uczestniczenie w naradach, konsyliach i innych formach zebrań na terenie zakładu pracy. Czas pracy pracownika przeznaczony na bezpośrednie udzielanie świadczeń medycznych jest dzielony między różne czynności, które nie wpływają bezpośrednio na proces medyczny i przez to mogą się wydawać czasem utraconym (nie finansowanym przez nikogo). Taka sytuacja z punktu widzenia zarządzającego staje się niekomfortowa, gdyż ten nieefektywny czas pracy przekracza znacznie czas realizowania procedur medycznych.
Pracownik w zakładzie opieki zdrowotnej nie tylko realizuje procedury medyczne, uczestniczy w procesie diagnozowania i terapii, ale także jest odpowiedzialny za koszty na stanowisku pracy, w tym także te związane z jego zatrudnieniem. Dopóki koszty te stanowią ułamek przychodów, jakie generuje lekarz czy pielęgniarka, dopóty można przyjąć że zatrudnienie takiej osoby jest efektywne. W chwili, gdy w ZOZ koszty zatrudnienia nie znajdują swojego odzwierciedlenia po stronie przychodów, należy zastanowić się czy istnieje powód dla którego taki stan rzeczy ma miejsce.
Celem menedżera placówki nie może być działanie, według którego zatrudnienie każdego pracownika musi wiązać się z przychodem.
Przykład 2
Na terenie ZOZ istnieją takie stanowiska (także lekarskie), które zawsze będą wiązały się z kosztami, a których wyeliminowanie mogłoby okazać się szkodliwe dla całej organizacji zakładu. Do takich stanowisk należą m.in. pracownicy działalności pomocniczej, a w części działalności głównej – lekarze anestezjolodzy oraz konsultanci, którzy udzielają świadczeń medycznych na rzecz innych oddziałów lub w ramach hospitalizacji rozliczanej przez inny ośrodek odpowiedzialności w szpitalu.
Praktyka 3
Zarządzanie controlingowe oraz stosowanie tzw. cen wewnętrznych polepsza monitoring kosztów i przychodów
Rozwiązaniem dylematu przychodów i kosztów związanych z zatrudnieniem pracownika medycznego może być wprowadzenie zarządzania controlingowego lub analizowanie kosztów procedur medycznych metodami procesowymi. Takie postępowanie pozwala na stosowanie tzw. cen wewnętrznych, według których rozliczane są czynności realizowane na rzecz komórek wewnątrz organizacji.
Przykład 3
Lekarz przypisany do oddziału szpitalnego, nie generując na nim przychodu, udziela w znacznej części swojego czasu pracy konsultacji na rzecz innych oddziałów, tym samym wpływa na poprawę wyniku finansowego placówki. Ze względu na stosowanie cen wewnętrznych łatwo to ocenić.
Praktyka 4
Zawieranie umów cywilnoprawnych optymalizuje koszty udzielania świadczeń medycznych
Umowy cywilnoprawne dają menedżerom szerokie spektrum możliwości regulowania stosunków między osobami wykonującymi zawody medyczne a zarządem szpitala. W tym przypadku główne regulacje prawne pochodzą już nie z kodeksu pracy, ale z kodeksu cywilnego. Nie zawiera on praw pracowniczych, lecz sytuuje realizatora czynności medycznej na równi ze zlecającym. Oznacza to, że w interesie obu stron takiej umowy leży potrzeba bardzo dokładnego opisania wzajemnych stosunków, okoliczności jej realizacji, a także odpowiedzialności.
Argumenty, które wskazują, że umowa cywilnoprawna jest lepszym rozwiązaniem dla wykonywania czynności medycznych w kontekście zarządzania efektywnością to:
- możliwość zaangażowania specjalisty w czasie, w którym jest to niezbędne dla procesu medycznego,
- brak konieczności zapłaty za czas przestoju w wykonywaniu świadczeń medycznych,
- możliwość ograniczenia czynności administracyjnych wykonywanych przez specjalistę medycznego i przekazanie ich innej osobie, której koszt zatrudnienia będzie niższy,
- elastyczne zmniejszanie i zwiększanie stanu zatrudnienia zakładu w zależności od bieżących potrzeb wynikających z liczby hospitalizacji, zabiegów lub zawartych umów,
- możliwość zatrudniania lekarza bez względu na ograniczenia związane z maksymalnym czasem pracy (klauzula „opt-out”),
- ograniczenie wpływu związków zawodowych na regulacje związane z zatrudnieniem,
- obniżenie wysokości świadczeń socjalnych (m.in. odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych),
- możliwość zatrudnienia specjalisty medycznego na lepszych niż w przypadku umowy o pracę, warunkach finansowych,
- ograniczenie kosztów pracy, przede wszystkim związanych z obciążeniami z tytułu ubezpieczeń społecznych.
Każdy z tych argumentów w większym lub mniejszym stopniu odwołuje się do kosztów pracy. Można więc przyjąć, że zawieranie umów cywilnoprawnych może stanowić jeden z elementów zarządzania kosztami zatrudnienia, a co za tym idzie – kosztami udzielania świadczeń medycznych.
Mówiąc o efektywności czasu pracy mamy najczęściej na myśli dwa obszary: kosztów ponoszonych w związku z zatrudnieniem profesjonalisty medycznego i wykorzystaniem sprzętu diagnostyczno – terapeutycznego stosowanego w realizowaniu procedur.
W tej drugiej grupie czynników znaleźć się także mogą: wykorzystanie sal zabiegowych, łóżek na oddziale, środków transportu, czy innych zasobów wykorzystywanych w szpitalu.
Ważne
Skoro umowy cywilnoprawne lepiej wpasowują się w proces medyczny, m.in. dają większą swobodę zarówno dyrektorowi szpitala, jak i profesjonaliście medycznemu (pozwalając np. na udzielanie świadczeń w kilku miejscach, w różnych godzinach), w aspekcie efektywności, ich zawieranie jest narzędziem poprawy efektywności funkcjonowania placówki.
Praktyka 5
Precyzyjne określenie treści umowy wspomaga efektywne zatrudnianie personelu
W efektywnym zatrudnianiu pracowników medycznych kluczowe znaczenie ma nie forma, ale treść zawartej umowy. Z punktu widzenia stron, ważne jest określenie wszystkich uwarunkowań, jakie mogą wyniknąć w związku z realizowaniem zobowiązań umownych, odpowiedzialności za błąd w sztuce medycznej lub niewłaściwe wykonanie świadczenia.
Dla płatnika znaczenie będzie miał czas pracy i możliwość egzekwowania od świadczeniodawcy (zakładu opieki zdrowotnej) obecności określonego profesjonalisty w odpowiednim czasie. W tym aspekcie kluczowe znaczenie będzie miało także to, czy lekarz wykazany w ofercie konkursowej nie jest wykazany w tym samym czasie u innego świadczeniodawcy. Jeśli taka sytuacja nastąpi będzie powodowała problem u obu świadczeniodawców.
Podstawa prawna:
- art. 2 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty – tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. nr 136, poz. 857,
- ustawa z 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej - Dz.U. z 2009 r. nr 151, poz. 1217,
- tzw. rozporządzenia koszykowe do ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych – tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027,
- ustawa z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.
Piotr Karniej
członek zarządu niepublicznego zakładu opieki zdrowotnej
Nasi partnerzy
 |
 |
